Na językach

Zanim odpowiemy na pytanie „dlaczego warto korzystać z metody CLT” najpierw zadajmy sobie inne, równie ważne (a w zasadzie więcej niż jedno). Zastanówmy się skąd biorą się nasze problemy z komunikacją? Czy z powodu zakłopotania, że nie zrozumiemy naszego rozmówcy lub nie uda nam się powiedzieć mu tego co chcemy? Czy dlatego, że często trudno przypomnieć nam sobie jakieś słówko lub wyrażenie i w efekcie urywamy naszą wypowiedź w połowie zdania? A może z powodu problemów ze skonstruowaniem wypowiedzi, która będzie prawidłowa gramatycznie? Niektóre osoby uczące się języka obcego udzieliłyby odpowiedzi twierdzącej na wszystkie te pytania, inne natomiast tylko na jedno. Co jednak, gdyby spytać je czy potrafią korzystać z języka jako narzędzia? Jaka wtedy byłaby odpowiedź?

W tekście tym chciałbym zachęcić czytelników nie tylko do refleksji nad skuteczniejszymi sposobami nauki języka obcego, ale również nad tym czym w ogóle jest język, który chcemy opanować. Spróbuję pokazać, że lepsze zrozumienie natury języka i zmiana nastawienia do niego pozwoli w efekcie zmienić nastawienie do samej komunikacji przy jego użyciu. Korzystanie z języka obcego powinniśmy bowiem postrzegać jako narzędzie do realizacji naszych celów, jako ekscytujące wyzwanie, a przede wszystkim - jako rzeczywistą przyjemność. Takie są też właśnie cele stosowania metody CLT - ma ona pokazać nam, że języka obcego nie uczymy się dla samego faktu nauki, lecz by zdobyć umiejętność skutecznego komunikowania się przy jego użyciu w konkretnych, praktycznych celach.

Wróćmy na chwilę do wspomnianych wyżej przeszkód jakie czasami stoją na naszej drodze do skutecznej komunikacji. By rozwiązać te problemy musimy uświadomić sobie, że nauka języka obcego nie jest tym samym czym nauka historii, jazdy na rowerze lub gotowania. Ucząc się przyrządzać, a następnie przyrządzając jakieś danie, możemy po 1) polegać w dużej mierze na schematach, po 2) zaś w większej mierze kontrolujemy to, co dzieje się w kuchni, w tym nasze własne działania i myśli. To od nas zależy, czy przypomnimy sobie jakiej przyprawy dodaliśmy ostatnio do sosu do pieczeni, że smakowała ona tak dobrze; jeśli zaś sobie nie przypomnimy, to również od nas zależy, czy wymyślimy czym ją zastąpić by pieczeń w dalszym ciągu była smaczna. W przypadku języka nie jest to niestety (a może właśnie na szczęście?) możliwe. Na tym właśnie polega istota komunikacji i jej oparcie o „żywy język”. Każdy akt komunikacji jest jedyny w swoim rodzaju, każdy przebieg rozmowy różni się od innych, a zatem poleganie na schematach może nas częściej zaprowadzić na manowce niż nam pomóc. Jak zatem uniknąć tego typu sytuacji, wszelkiego typu „ślepych uliczek”, „zaćmień” czy „zawiasów”? Możemy osiągnąć to na różne sposoby, z których omówimy poniżej dwa.

Po pierwsze, nauka języka i związane z nią ćwiczenia muszą jak najbardziej skupić się na samym akcie komunikacji i jak najlepiej odwzorować sytuacje mające miejsce w „realnym” świecie. Istotą metody CLT nie jest zatem skupienie się na nauce języka, by następnie móc się komunikować, lecz przeciwnie, jest nią komunikacja pozwalająca lepiej opanować język. Proces jest zatem odwrócony, lecz nie kończy się on na tym. Komunikacja jako kluczowy element metody CLT, nie polega bowiem jedynie na konwersacji. Posługiwanie się językiem w trakcie zajęć opartych o tę metodę powinno bowiem obejmować wszystkie kanały komunikacji i wszystkie umiejętności związane z posługiwaniem się nim, podobnie jak ma to miejsce w życiu. Konwersacje stają się bogatsze oraz bardziej interesujące i angażujące, jeśli łączymy je z pracą nad materiałami nie tyle podręcznikowymi, ile z takimi, z którymi stykamy się w trakcie codziennego wykorzystania języka: z fragmentami filmów lub seriali, wywiadami telewizyjnymi, programami dokumentalnymi, audycjami radiowymi, fragmentami piosenek, fragmentami książek, artykułami prasowymi, dokumentami biznesowymi etc. Słowem, naszym celem są konwersacje oparte o treści wymagające od nas rozwijania także innych niezbędnych, czysto praktycznych umiejętności językowych, które możemy wykorzystać w trakcie small talk w biurze, w rozmowie na przystanku autobusowym, czytając obcojęzyczną prasę lub słuchając wywiadu z naszym ulubionym aktorem na YouTube. Naszym zadaniem jest zatem takie prowadzenie zajęć, by jak najmniej kojarzyły się nam z nauką i jak mniej różniły się od sposób w jakie korzystamy z języka w naszym codziennym życiu lub w jaki możemy korzystać. Nigdy bowiem nie wiemy, kiedy, w jakich sytuacjach i w jakim celu będziemy musieli skorzystać z naszej znajomości języka obcego. Warto być na nie wszechstronnie przygotowanym.

Po drugie, metoda CLT nie wiąże się tylko z praktyką korzystania z „żywego języka” przez odwzorowanie sytuacji z życia codziennego. Jest także lekarstwem na niechęć związaną z uważanym za nudny, żmudny i niepotrzebny procesem nauki struktur gramatyczno- leksykalnych. Wiele osób uczących się języka obcego stroni zwłaszcza od nauki gramatyki, którą uważa za zbędny dodatek do konwersacji, będącą ich zdaniem głównym i najważniejszym elementem kursu. Gramatyka kojarzy się natomiast z nieciekawą i niepraktyczną teorią, na którą traci się jedynie czas, a która nie przydaje się podczas codziennej komunikacji. Przełamanie tych uprzedzeń jest równie ważnym zadaniem stojącym przed metodą CLT. Jej stosowanie pozwala bowiem umiejscowić także zagadnienia gramatyczne w kontekście realnych sytuacji życiowych i wyjaśnić je w sposób praktyczny. Zamiast przekazywać uczniom wiedzę gramatyczną „na sucho”, w sposób oderwany od procesu komunikacji, metoda CLT czyni ją częścią tego procesu, poprzez skupianie uwagi na problemach gramatycznych po stronie osoby uczącej, pojawiających się nie w trakcie w wykonywania ćwiczeń, w trakcie prowadzonych rozmów i przekazywaniu wiedzy odnoszącej się bezpośrednio do sytuacji, w której osoba ta napotyka problem. Dzięki temu wiedzę taką nie tylko łatwiej przekazać, ale i łatwiej zrozumieć oraz przyswoić, poprzez powiązanie ją z własnym doświadczeniem i konkretnymi przykładami. Co więcej, można w ten sposób zachęcić do większej otwartości na zajmowanie się tymi zagadnieniami dzięki pokazaniu, że gramatyka to nie nudna wiedza teoretyczna, a praktyczne narzędzie służące usprawnianiu komunikacji.